Voetbalvreugde en oorlogsherinneringen Interview met Sanja Mitrović door Laura Karreman (full version in Dutch)

Sanja Mitrović verhuisde in 2001 van Belgrado naar Amsterdam nadat ze was aangenomen op de mime-opleiding van de Amsterdamse Theaterschool. Kort geleden werd ze officieel Nederlands burger. Haar emigratie naar Nederland vormde een van de aanleidingen voor haar nieuwe voorstelling Will You Ever Be Happy Again?. De van origine Servische Mitrović ging hiervoor met een Duitse performer een uitwisseling aan die in het teken stond van het oorlogsverleden dat hun landen van herkomst gemeenschappelijk hebben. De hieruit resulterende productie gaat op 26 september in première op het Belgrade International Theatre Festival (Bitef).

Gemeenschappelijk oorlogsverleden

Mitrović beperkte het onderwerp van Will You Ever Be Happy Again? niet tot een persoonlijke reflectie op haar Servische identiteit. Ze betrok de Duitse performer Jochen Stechmann bij de voorstelling om zo de specifieke overeenkomst tussen Duitsland en Servië nader te onderzoeken. Het oorlogsverleden van Duitsland en Servië heeft het aanzien van beide landen binnen Europa en daarbuiten sterk aangetast. Op dit moment bevinden de landen zich in verschillende verwerkingsstadia. Terwijl het einde van de oorlog in voormalig Joegoslavië nog vers in het geheugen ligt, is de Duitse Stunde Null al meer dan 60 jaar geleden. Mitrović vergelijkt de oorlogsgeschiedenis van de twee landen. “Ik zie een duidelijke parallel tussen Duitsland na de Tweede Wereldoorlog en Servië in de periode vanaf de jaren negentig tot nu. Voor mij is het erg interessant om die processen naast elkaar te plaatsen.” Twee historische keerpunten trekken daarbij in het bijzonder haar aandacht. De val van de Berlijnse muur leidde in 1989 tot de hereniging van Duitsland. Twee jaar later viel Joegoslavië uiteen, wat gepaard ging met verschillende burgeroorlogen. “Het ene land werd herenigd, het andere land viel uit elkaar. Wat doen historische gebeurtenissen als deze met de identiteit van individuele burgers en met het internationale aanzien van Duitsland en Servië?”

Waarheid en historisch begrip

Op het BITEF maakt Will You Ever Be Happy Again? deel uit van het speciale programma The Truth in Theatre. De onmogelijkheid van een eenduidige waarheid vormt een belangrijk thema in de voorstelling. Mitrović onderzoekt hoe er een historisch begrip ontstaat van oorlogsgebeurtenissen. “Je kunt wel in zekere mate op historische bronnen vertrouwen, maar dat betekent niet dat dat de enige waarheid is. Voor de voorstelling verzamelde Mitrović materiaal dat voor haar de jaren tachtig en negentig vertegenwoordigt, de periode dat ze opgroeide in Belgrado. Het zijn liedjes die ze zich herinnert van de radio, maar ook brieven en andere zelfgeschreven teksten. Stechmann bracht het dagboek van zijn grootmoeder mee en andere familiedocumenten die afkomstig zijn uit de periode rond het einde van de Tweede Wereldoorlog. Op basis van het verzamelde materiaal gingen Stechmann en Mitrović op zoek naar verbanden tussen hun persoonlijke ervaringen en herinneringen. Stechmann heeft als lid van de derde generatie een heel ander perspectief op het oorlogsverleden van zijn land. “Hij heeft een veel grotere afstand tot de oorlog omdat die voor hem veel langer geleden is en hij er geen persoonlijke herinneringen aan heeft. Wat ik juist wil proberen is het recente oorlogsverleden van Servië nu al proberen te begrijpen en daar niet volgende generaties mee op te zadelen. Daarbij ben ik niet zozeer geïnteresseerd in de pyschologische verwerking van mijn persoonlijke verleden. Het gaat mij in de voorstelling om het fenomeen geschiedenis, over de vragen wanneer, op welke manier en door wie geschiedenis geschreven wordt.”

Persoonlijk perspectief

Mitrović kiest doelbewust voor een opzet van de voorstelling waarbij het persoonlijke perspectief op het oorlogsverleden van Duitsland en Servië voorop staat. Haar belangstelling voor de manier waarop een individu zich tot geweld verhoudt in een bepaalde maatschappij was ook al het onderwerp van eerdere voorstellingen. Haar afstudeervoorstelling was geïnspireerd op de terroristische aanslag van Dhanu die zichzelf opblies tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Sri Lanka en daarmee onder andere de Indiase president Rajiv Gandhi doodde. In Books once read make a good bullet proofing nam ze de statements van Patty Hearst als uitgangspunt. Hearst werd ontvoerd door de radicale politieke organisatie Symbionese Liberation Army en ontwikkelde vervolgens sympathie voor hun visie. Het lijken allesbehalve voor de hand liggende onderwerpen voor een mime-voorstelling. Toch komen in Will You Ever Be Happy Again? opnieuw dezelfde thema’s terug. Maar deze keer maakt Mitrović voor het eerst gebruik van haar eigen ervaringen. “Ik denk dat er een groot verschil is tussen de verhalen van de media over de oorlog en persoonlijke ervaringen van mensen. Ik ben juist geïnteresseerd in die persoonlijke kant. Door mijn ervaringen uit te wisselen met die van Jochen wil ik een situatie creëren die gaat over de noodzaak om jezelf te herkennen in de ogen van een ander. Dit vind ik een interessante manier om mijn eigen geschiedenis nader te onderzoeken. Hoeveel van mijn identiteit wordt bepaald door mijn Servische achtergrond? Wanneer worden mijn keuzes beïnvloed door mijn omgeving en wanneer door mijn eigen karakter?”

Communicatie tussen culturen

Het is niet de eerste keer dat Mitrović kiest voor de ontmoeting tussen verschillende culturen als hoofdonderwerp van haar voorstelling. Eerder maakte ze al de voorstelling Shame, waarin zij een ontmoeting ensceneerde tussen haarzelf en een Japanse performer. Mitrović studeerde Japanse taal en literatuur in Belgrado, maar heeft het land nooit zelf bezocht. Met de theaterbewerking van deze ontmoeting met de Japanse Yurie Umamoto veroorzaakte ze bewust een demythologisering van haar eigen romantische beeld van Japan. Tijdens de voorstelling probeerde Umamoto Engels te spreken en Mitrović Japans, ook al beheersten beiden de talen slechts gebrekkig. Een Engelse voice-over geeft een interepretatie van hun dialoog die niet altijd synoniem is met wat er daadwerkelijk gezegd wordt. In Will We Ever Be Happy Again speelt de (on)mogelijkheid van communicatie tussen twee culturen opnieuw een belangrijke rol. De performers spreken allebei hun eigen moedertaal en worden Engels ondertiteld. Op deze manier wordt niet alleen de persoonlijke lading van de ervaringen versterkt, maar komt ook het verschil in culturele achtergrond van de performers expliciet naar voren. “De betekenis van wat je hoort in een andere taal is niet noodzakelijk hetzelfde voor beide partijen. De exacte betekenis blijft vaak in het midden. De interpretatie van vreemde talen staat nauw in verband met de complexiteit van het begrijpen van andere culturen.”

Oorlogsspelletjes

In haar voorstelling Books once read liet Mitrović acht kinderen scènes naspelen uit het verhaal van Patty Hearst. De scènes worden onderbroken met gesprekken waarin ze met de kinderen praat over wat zij goede en slechte mensen vinden. “Voor mij was het heel verrassend om de naïeviteit te zien waarmee de kinderen de rol van bad guy speelden. Het is opvallend hoe snel en gemakkelijk kinderen zich kunnen identificeren met geweldadige gebeurtenissen die zich afspelen in de wereld van volwassenen.” In Will You Ever Be Happy Again? onderzoekt Mitrović opnieuw hoe kinderlijke onschuld zich verhoudt tot het zware verleden van naties als Duitsland en Servië. Wanneer ontwikkelen kinderen een historisch besef? Waar beginnen hun schuldgevoelens? En hoe ontstaan hun vooroordelen? “Een belangrijk element in de voorstelling zijn de spelletjes die Jochen als kind leerde in Duitsland en ik in Servië. In het Servische spelletje ‘partizanen en Duitsers’ waren de partizanen altijd de onbetwiste helden.” Het spel was geweldig, de vragen over de slechtere kanten van Tito’s partizanen kwamen pas later. Mitrović verwijst in de voorstelling ook naar voetbal. “Er is bijna geen ander spel waarin oorlogsmetaforen zo sterk aanwezig zijn. Toen Red Star, het team van Belgrado, na de wedstrijd met Bayern München in 1999 naar de finale van het EK kon barstte er een orkaan van vreugde los in het land. De overwinning op het WK in 2006 was voor Duitsland van vergelijkbare betekenis. Voetbal is een fascinerend fenomeen omdat het op zo’n intense manier winnaars en verliezers creëert. Van het ene op het andere moment kunnen voetbalsupporters oorlogsvijanden worden.”

Bitef

Het Belgrade International Theatre Festival (Bitef) viert dit jaar zijn 42-jarig bestaan met het thema ‘Tragicomedy: The Tragedy of our Time’. Bitef is een groot internationaal festival dat niet alleen aandacht heeft voor grote producties, zoals dit jaar bijvoorbeeld Stifters Dinge van Heiner Goebbels, maar ook garant staat voor meer experimentele voorstellingen die je in Belgrado zelden kunt zien in de reguliere theaters. Naast het hoofdprogramma van het festival is er het ‘Showcase’ programma waarin uitsluitend het werk van Servische regisseurs te zien is. Daarnaast is er dit jaar voor het eerst een speciaal programma met de titel ‘The Truth in Theatre’. Naast de voorstelling van Mitrović is in het kader van dit programma ook Truth in Translation te zien, een voorstelling van de Amerikaanse regisseur Michael Lessac die gaat over het werk van tolken in Afrika. Het Bitef heeft een bijzondere betekenis voor Mitrović. “Ik kan me heel goed herinneren dat ik in de jaren negentig naar het festival ging en dat er dan steevast een enorme run was op de kaartjes. Iedereen wilde er heen. En dat is nog steeds zo. Toen ik nog Japans studeerde in Belgrado deed ik mee aan een dansworkshop op Bitef. Daardoor ben ik aangenomen bij het Kroatische theater- en dansgezelschap Montazstroj, dat in Nederland actief was onder de naam Performingunit. Door de contacten die ik op deze manier opdeed besloot ik auditie te doen bij de Mimeschool waar ik vervolgens in 2001 werd aangenomen.” Na zeven jaar doet Mitrović in oktober weer mee op Bitef. Maar nu dus met de première van haar eigen werk Will You Ever Be Happy Again?.

Advertisements

One Response to “Voetbalvreugde en oorlogsherinneringen Interview met Sanja Mitrović door Laura Karreman (full version in Dutch)”

  1. Krizzz.nl » Blog Archive » Lowlands 2009 Says:

    […] zaterdag was ik verantwoord bezig; de theatervoorstelling Will You Ever Be Happy Again van Sanja Mitrović, samen met Jochen Stechmann gaat over herinneringen, kindertekeningen van […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: